كتب بسيار ، چنانچه از حدّ شمار بيرون بود ، يافت . اكثر آن كتب حكمى بودند و بعضى از فقه و ساير علوم عربيّه . يمين الدّوله چون سليقهء فقيهانهء محض به هم رسانيده بود و غير از فقه ، جميع علوم حكمى را كفر و زندقه مىدانست ، فرمود كه تمامى كتب حكمى را سوخته و آنچه فقه بود به غزنين بردند « 1 » . و در طبقات الامم قاضى صاعد اندلسى مسطور است كه اوّل كسى كه كتب حكمى را بسوخت عمروعاص بود . و كيفيّت اين واقعه را چنين آورده كه چون عمروعاص در ايّام خلافت فاروق ، فتح مصر نمود از مشاهير حكماى اسلام يحيى كه در وقت نصرانيّت مشهور و معروف به « طرماطيقوس » بود و بعد از اسلام به « يحيى » موسوم گشت ، پيش عمروعاص آوردند . عمروعاص مقدم او را مكرّم داشته از صحبت او محظوظ مىبود و روزبه‌روز مرتبهء او پيش عمروعاص زياد مىشد ؛ چه ، او با وجود تبحّر در حكمت خوش‌صحبت و آداب‌دان بود . و چون در عرب حكما كم بودند و عمروعاص از سخنان حكمت‌آميز يحيى بسيار فريفته شد و چون مصاحبت يحيى با عمرو عاص استحكام پذيرفت روزى از روى اعتماد تمام گفت : ايّها الامير ، اتمام غنايم ديار مصر و اسكندريّه از زر و جواهر و ساير نفايس را شما همه متصرّف شديد و ما در آنجا هيچ طمع نكرديم ، اكنون يك چيز مانده كه شما را به كار نمىآيد و در نظر سپاه شما عبث مطلق است و ما به آن محتاجيم . اگر آن را به ما واگذاريد بسيار عنايت خواهد بود . عمروعاص پرسيد : آن‌چه چيز است ؟ يحيى گفت : آن كتب حكمت است كه در خزاين ملوك اين ديار كه ايشان عنايت تمام و اهتمام مالاكلام به تعليم و تعلّم حكمت داشتند ، جمع شده‌اند . عمروعاص در جواب يحيى گفت : اگرچه آن كتب به كار من نمىآيد ، امّا بىاذن امير المؤمنين عمر خطّاب من دست تصرّف در آن كتاب [ ها ] نمىتوانم زد . آن مقدار زمان صبر كن تا من به عرض رسانيده رخصت حاصل كنم . پس عمروعاص حقيقت حال را نوشته به مدينه ارسال [ 250 الف ] داشت . فاروق « 2 » بعد از اطلاع بر مضمون ، به عمروعاص نوشت كه : « آنچه در باب كتب حكمت كه در خزاين ملوك آن ديار بوده نوشتند . جواب آن است كه آن كتب را جمع نموده بسوزانى . اگر آنچه در آن كتب است موافق قرآن است ، قرآن كافى است و آن كتب محتاج اليه نيستند و اگر آن كتب مخالف قرآن باشند ، پس سوختن آنها واجب است . » و چون اين خبر به امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، رسيد فاروق را منع فرمود و گفت : آنچه در

--> ( 1 ) . قسمت عمدهء كتب كتابخانهء مجد الدّوله از مصادرهء اموال صاحب بن عبّاد و ابو الفتح بن العميد به دست آمده بود . اين كتب براى رسيدن به غزنين بار صد شتر شده بود . ( 2 ) . فاروق : يا « فاروق اعظم » لقب عمر خطّاب . فاروق به معنى جداكننده حق از باطل است . - و .